იძულებით ქორწილში უცხო კაცმა ჩემი მზითევი გახსნა და ბიძაჩემის სახე უცებ გაფითრდა

ქორწილის მეორე დილით ბიძაჩემმა სამზარეულოში ჩემი მომავალი უკვე გაანაწილა, მე კი კართან ვიდექი და საკუთარ სახლს უცხო ადამიანივით ვუყურებდი.

ვალდეოლივას პატარა მოედანზე წინა საღამოს ყველა მიყურებდა, როცა თეთრი კაბის კალთას მტვერი ედებოდა და თავზე მძიმე ტილოს ტომარა მედო. ტომარა ჩემი მზითევი იყო — საბნები, თეთრეული, ორი კაბა და დედაჩემის ხელით ნაქსოვი პატარა ხალიჩა. წინ ტომას ლედესმა მიდიოდა. ორმოცდარვა წლის კაცი, ნაცრისფერი წვერით, გაცვეთილი ჟილეტითა და ხელში მინის ბოთლით.

— შეხედეთ, ვალი ბოლოს საცოლედ იქცა, — დაიძახა ბარის აივნიდან ვიღაცამ.

ხალხმა გაიცინა.

მე კბილები ისე მოვიჭირე, ყბა მეტკინა. ოცდასამი წლის ვიყავი და შვიდი წელი ბიძაჩემ ვისენტესა და მის ცოლ პილართან ვიცხოვრე, მას შემდეგ, რაც მშობლები ავტოავარიაში დავკარგე. ქვის სახლი, სამი ჰექტარი ზეთისხილის ბაღი და პატარა საწყობი მამაჩემის საკუთრება იყო, მაგრამ საბუთებს რომ ვეკითხებოდი, ვისენტე ყოველთვის ერთსა და იმავეს ამბობდა.

— ყველაფერი მოგვარების პროცესშია, ალბა.

„მოგვარების პროცესი“ შვიდი წელი გაგრძელდა.

მე კოოპერატივში ვმუშაობდი, შაბათ-კვირას სოფლის სახლებში ვასუფთავებდი და ხელფასის თითქმის მთელ ნაწილს სახლში ვტოვებდი. საპასუხოდ მქონდა პატარა ოთახი, რომლის ფანჯარაც ზეთისხილის ბაღს გადაჰყურებდა, და ძველი ხის სკივრი. სკივრის სახურავზე დედაჩემის ამოკვეთილი ასოები ჯერ კიდევ ჩანდა: ა. ს.

ქორწილამდე ერთი კვირით ადრე პილარმა ჩემ წინ ჭიქა დადგა და ისე მითხრა, თითქოს სარემონტო სამუშაოების ფასს მეუბნებოდა:

— ესტებან ბარერას ვალი უნდა დავუბრუნოთ. ტომასი ნაწილს გადაიხდის. შენ მას გაჰყვები და მამული ჩვენ დაგვრჩება.

— მე არავის გავყვები ვალის გამო.

— შენს აზრს ვინ გეკითხება?

— მამაჩემის სახლი ჩემია.

პილარს გაეღიმა. მის თითზე ოქროს ბეჭედი ისე ბრწყინავდა, თითქოს ჩემი პასუხი სასაცილო ყოფილიყო.

— ბოლოს რაღაცისთვის გამოგადგები.

იმ წამს მივხვდი, რომ ჩემთვის ისინი არასოდეს ყოფილან ოჯახი.

ესტებან ბარერა მთელი მხარის ყველაზე საშიში მევახშე იყო. მას არც აბრა ჰქონდა და არც ღია ოფისი, მაგრამ მის უკან დარჩენილი იყო დაყადაღებული ტრაქტორები, სასწრაფოდ გაყიდული მიწები და ოჯახები, რომლებიც ერთ დილას სოფელს ტოვებდნენ.

ტომასი კი ყოველ საღამოს ბარის წინ იჯდა, ბოთლს ხელში ატრიალებდა და ისეთი სახე ჰქონდა, თითქოს საკუთარი ჩრდილიც კი ავიწყდებოდა. ქორწილამდე სამი დღით ადრე, როცა ბიძაჩემის ეზოდან გამოვედი, ის ჭიშკართან შემხვდა.

უცებ გასწორდა.

მისი ნაბიჯი შეწყდა. თვალები გამჭვირვალე და ფხიზელი გაუხდა.

— ხელი არ მოაწერო არაფერს, რაც არ წაგიკითხავს, — მითხრა.

— რას გულისხმობ?

მან მაშინვე მხრები ჩამოყარა და ბოთლი ტუჩებთან მიიტანა.

— მთვრალი კაცის სისულელეა.

ქორწილის შემდეგ პილარმა დაჟინებით მოითხოვა, ძველი წესის თანახმად, მზითევის ტომარა ქმრის სახლში თავად მიმეტანა. ასე მივდიოდი ვიწრო ქუჩაზე, როცა ტომასმა მიტოვებულ კედელთან გამაჩერა.

— ჩამოდე ტომარა.

მისი ხმა აღარ ბარბაცებდა.

მე ტომარა ქვაზე დავდე. ტომასმა შიდა ნაკერი მაჩვენა. იქ წითელი ძაფით გაკეთებული პატარა ჯვარი ჩანდა — ისეთი წვრილი, რომ სახლში ვერასოდეს შევამჩნიე.

— ეს დღეს ღამით გახსენი, როცა მარტო იქნები, — მითხრა მან. — და სანამ შემიძულებ, ჯერ ნახე, რა დევს შიგნით.

— ვინ ხარ?

ტომასმა დიდხანს მიყურა.

— ადამიანი, რომელსაც სჭირდება, ყველამ იფიქროს, რომ არავინაა.

სახლში საღამოს მივედი. პილარი სამზარეულოში იჯდა, ვისენტე მაგიდაზე ქაღალდებს ალაგებდა, ტომასი კი კუთხეში ბოთლს ათამაშებდა. მის წინ ესტებან ბარერა იდგა — შავი პალტოთი და მძიმე ოქროს საათით.

— ხვალ დილით ხელს მოაწერ, — მითხრა ესტებანმა.

— რას?

ვისენტემ მაგიდაზე ხელი დაარტყა.

— ნუ ართულებ, ალბა.

მე მზითევის ტომარას ჩავეჭიდე. წითელი ძაფის პატარა ჯვარი ხელისგულში მეჩხვლიტა.

ტომასმა თავი არ ასწია, მაგრამ ჩურჩულით მითხრა:

— ადვოკატს დაურეკე. ახლა.

იმ ღამეს ოთახში ჩავიკეტე. მაკრატელი ნაკერთან მივიტანე და სწორედ მაშინ, როცა პირველი ძაფის გაჭრას ვაპირებდი, კარზე მძიმე დარტყმა გაისმა. კარი გაიღო, ვისენტემ ხელი შემოყო და მაგიდაზე დადებულ საქაღალდეს დასწვდა, ხოლო ტომასი დერეფანში ვიღაცას ჩუმად ეუბნებოდა: „თუ ის უკვე ნახეს, ყველაფერი იცვლება…“

ნაწილი 2

„თუ ის უკვე ნახეს, ყველაფერი იცვლება…“ — ეს სიტყვები ჯერ კიდევ ყურში მირეკავდა, როცა ვისენტემ საქაღალდე მკერდთან მიიხუტა.

— რას აკეთებ? — ვკითხე და კართან მივედი.

— შენს საქმეს ვაგვარებ.

— ჩემი საქმით რატომ შედიხარ ჩემს ოთახში?

ვისენტემ პასუხი არ გამცა. მისი სუნთქვა ღვინისა და პიტნის ნარევი იყო. ოთახში ძველი ფარდები მოძრაობდა, მიუხედავად იმისა, რომ ფანჯარა დაკეტილი მქონდა.

— საქაღალდე დამიბრუნე, — ვუთხარი.

— ხვალ ხელს მოაწერ და ყველაფერი დამთავრდება.

— ჯერ უნდა წავიკითხო.

პილარი დერეფნიდან გამოჩნდა. ხელში ვერცხლის ლანგარი ეჭირა, რომელზეც სამი ჭიქა იდო.

— ზედმეტ კითხვებს ნუ სვამ, ალბა. ტომასი მაინც ვერ დაგიცავს.

— იქნებ იმაზე მეტი შეუძლია, ვიდრე გგონია.

პილარს ღიმილი წამით გაეყინა.

ამ დროს სამზარეულოდან ბოთლის დაცემის ხმა გაისმა. მე გავიქეცი. ტომასი იატაკზე მუხლებზე იდგა, ბოთლის ნამსხვრევებს აგროვებდა, მაგრამ თვალები ესტებანზე ჰქონდა მიპყრობილი.

— შენი ცოლი ზედმეტად ბევრს ლაპარაკობს, — უთხრა ესტებანმა.

ტომასმა თავი დახარა.

— ჩემი ცოლია. მე გადავხედავ.

— არა, — ვთქვი მე. — მე თვითონ გადავხედავ ჩემს ცხოვრებას.

ოთახში სიჩუმე ჩამოვარდა. პირველად ვიგრძენი, რომ ჩემი ხმა აღარ კანკალებდა.

ესტებანმა ნელა შემომხედა.

— გოგო, ამ სოფელში ყველას რაღაც აქვს დასაკარგი.

— მე უკვე ყველაფერი დავკარგე.

— მაშინ შენთვის ადვილი იქნება დარჩენილის დათმობა.

მან წასვლისას მაგიდაზე პატარა ლითონის გასაღები დადო.

— ხვალ დილის ათზე ნოტარიუსთან. თუ არ მოხვალ, ამ სახლის კარი შენთვის აღარ გაიღება.

ღამის ორ საათზე, როცა სახლი ჩაწყნარდა, მაკრატელი ისევ ავიღე. წითელი ძაფის ჯვარი ერთ მოძრაობაში გაიხსნა. შიგნით ქსოვილში ჩაკერებული იყო თხელი ზეთის ქაღალდი და მის უკან მუქი ყავისფერი კონვერტი. კონვერტზე მხოლოდ ერთი სიტყვა ეწერა: „ალბასთვის“.

ჩემი თითები ისე მიკანკალებდა, რომ კონვერტი რამდენჯერმე გამივარდა. ქაღალდს ძველი ლავანდის სუნი ჰქონდა — დედაჩემის კარადის სუნი. სწორედ ამ სუნმა დამაბრუნა ბავშვობაში, როცა დედა ჩემს თმას ვარცხნიდა და მეუბნებოდა, რომ სახლში სიმართლეს ყოველთვის ჰქონდა თავისი ადგილი.

კონვერტი არ გამიხსნია.

ტომასის სიტყვები მახსოვდა. ადვოკატს დავურეკე. ნომერი ძველი ბლოკნოტიდან ვიპოვე, რომელიც მამაჩემის ნივთებში მქონდა შენახული.

— ქალბატონო მარია, მე ალბა სერანო ვარ, — ჩავჩურჩულე.

— ალბა? ამ დროს?

— მამაჩემის ქონებაზე დახმარება მჭირდება. ახლა.

— კარი ჩაკეტე. არავის ენდო. დილით ჩემთან მოდი და კონვერტი არ გახსნა, სანამ მე არ ვიქნები.

— თქვენ იცით, რა არის შიგნით?

ხაზზე რამდენიმე წამით სიჩუმე ჩამოვარდა.

— მე მხოლოდ ის ვიცი, რომ მამაშენმა მითხრა, თუ ოდესმე ეს კონვერტი გამოჩნდებოდა, შენ აღარ უნდა დაგეჯერებინა ის, ვინც გეტყოდა, რომ არაფერი გეკუთვნოდა.

დილით, ექვს საათზე, უკანა კარიდან გავიპარე. მიწა წვიმისგან სველი იყო, ჩემი ფეხსაცმელი ტალახში ჩაეფლო. სოფლის ბოლომდე ტომასი ჩუმად მომყვებოდა.

— რატომ მეხმარები? — ვკითხე.

— იმიტომ, რომ მამაშენი დახმარებას ელოდა.

— შენ იცნობდი მას?

ტომასმა შეჩერდა.

— მასზე მეტი ვიცი, ვიდრე უნდა ვიცოდე.

ადვოკატ მარიას კაბინეტში კედლის საათი ცხრა წუთს ჩამორჩებოდა. მაგიდაზე გამადიდებელი შუშა, ლურჯი ბეჭდის ცვილი და ძველი საბუთების დასამუშავებელი ხელთათმანები ეწყო.

— კონვერტი აქამდე არავის გაუხსნია, — თქვა მარიამ.

— როგორ მიხვდი?

— იმიტომ, რომ ბეჭედი ჯერ კიდევ მთლიანია.

ტომასმა ფანჯარასთან დაიკავა ადგილი. მან ბოთლი ჯიბიდან ამოიღო და მაგიდაზე დადო. მაგრამ ამჯერად არ გაუხსნია.

მარიამმა ბეჭედს შუქი მიუშვირა.

— ეს მამათქვენის ნიშანია. მაგრამ აქ კიდევ ერთი რამ არის.

— რა?

მან კონვერტი გადააბრუნა და კეფაზე თითი დაადო.

— ვიღაცამ უკანა მხარეს სხვა ხელით დაწერა თარიღი. თარიღი კი მამაშენის გარდაცვალებიდან ორი დღის შემდეგაა.

სისხლი გამეყინა.

— ეს შეუძლებელია.

— სწორედ ამიტომ უნდა მოვიწვიოთ დოკუმენტების ექსპერტი.

იმავე წამს მარიას ტელეფონმა დარეკა. მან მოუსმინა და სახე შეეცვალა.

— ვინ იყო? — ვკითხე.

— ნოტარიუსის მდივანი. ესტებანმა უკვე შეიტანა განცხადება, რომ შენ ფსიქოლოგიურად არასტაბილური ხარ და ქონებაზე უარის თქმა შენი „ნებაყოფლობითი გადაწყვეტილება“ იქნება.

ტომასი ფანჯარას მოშორდა.

— მან იცის, რომ კონვერტი იპოვე.

— საიდან?

ტომასმა პირველად გამოიყურებოდა შეშინებული.

— იმიტომ, რომ ეს კონვერტი მარტო საბუთი არ არის. ის მტკიცებულებაა.

მარიამმა ბეჭედს დანა მიუტანა. მე ხელი მის მაჯაზე დავადე.

— არა. ჯერ მითხარით, რას მალავთ.

ტომასმა ჯიბიდან პატარა ჩამწერი ამოიღო და მაგიდაზე დადო.

— სანამ კონვერტს გავხსნით, უნდა მოისმინო, როგორ გადაწყდა შენი ცხოვრება იმ ღამეს, როცა შენს ქორწილს გეგმავდნენ. ჩანაწერში ყველა ხმა არ არის ის, ვინც გეგონა…

მან ღილაკს თითი დააჭირა და ოთახში ვისენტეს ხმა გაისმა. მაგრამ შემდეგ წარმოთქმულმა წინადადებამ ტომასიც კი გააქვავა…

ნაწილი 3

ტომასის ჩამწერიდან ჯერ ვისენტეს ხრინწიანი ხმა გაისმა, შემდეგ პილარის ჩურჩული.

— ალბა ხელს მოაწერს. სხვა გზა არ აქვს.

— თუ უარი თქვა?

— მაშინ ესტებანი მამულს წაიღებს. გოგოს კი ჩვენ თვითონ გავუშვებთ.

ჩანაწერში ჭიქის დადების ხმა გაისმა. მერე ესტებანმა თქვა:

— გოგო არ არის პრობლემა. პრობლემა ის ქაღალდია, რომელიც სერანომ სიკვდილამდე დატოვა.

მე სკამს ჩავეჭიდე.

— მამაჩემის ქაღალდი?

ჩანაწერში ვისენტემ უპასუხა:

— მისი ხელმოწერა უკვე გავაყალბე. ვის დაიჯერებენ, მკვდარს თუ ჩვენ?

ჩამწერი გაჩერდა.

ოთახში ისეთი სიჩუმე ჩამოვარდა, რომ კედლის საათის დაგვიანებული წამები დავთვალე.

— ეს სად ჩაიწერა? — ვკითხე.

— შენი ქორწილის წინა ღამეს, — თქვა ტომასმა. — ბარის სათავსოში.

— შენ იქ იყავი?

— კედლის მიღმა.

— და რატომ არ მითხარი მაშინვე?

ტომასმა თვალები დახარა.

— იმიტომ, რომ ჩანაწერი საკმარისი არ იყო. ესტებანს ხალხი ჰყავდა პოლიციაში, ნოტარიუსის ოფისში და ბანკშიც. შენს მამას მხოლოდ ერთი ადამიანი ენდობოდა. ის ადამიანი კი მე ვიყავი.

ადვოკატმა მარიამმა ბეჭდის ცვილი ფრთხილად გაჭრა. კონვერტიდან სამი ფურცელი ამოიღო. პირველი იყო მამის ხელით დაწერილი წერილი. მეორე — ქონების თავდაპირველი რეგისტრაციის მოწმობა. მესამე ფურცელზე რამდენიმე ხელმოწერა და ნოტარიუსის ბეჭედი ჩანდა.

მარიამმა სათვალე გაიკეთა.

— აქ წერია, რომ ხოსე სერანომ მთელი ქონება ქალიშვილს, ალბა სერანოს, დაუტოვა. დოკუმენტი შედგენილია მისი გარდაცვალებიდან ორი დღით ადრე.

— მაგრამ თარიღი უკანა მხარეს გარდაცვალების შემდეგაა, — ვთქვი.

— უკანა მინაწერი მოგვიანებით გაუკეთებიათ. მთავარი საბუთი კი ნამდვილიცაა და ძალაში მყოფიც.

ტომასმა ჩუმად დაამატა:

— ესტებანმა იფიქრა, რომ საბუთი განადგურდა. შენმა მამამ ის სოფლის ბებიაქალს ჩააბარა. ბებიაქალმა კი სიკვდილის წინ დედაშენის დას დაუტოვა. იმ ქალმა მზითევის ტომარაში ჩაკერა.

— დედაჩემის და პილარი იყო?

მარიამმა თავი დაუქნია.

— პილარმა იცოდა, რომ საბუთი არსებობდა. მან მხოლოდ არ იცოდა, რომ შენს დედას მისი ასლი ჰქონდა დამალული.

მე პილარის სახე წარმოვიდგინე, მისი მშვიდი ღიმილი, მისი სიტყვები — „ბოლოს რაღაცისთვის გამოგადგები“ — და პირველად ვიგრძენი, რომ ოთახში ჰაერი დაბრუნდა.

— მამაშენმა კიდევ რამე დატოვა? — ვკითხე.

მარიამმა მესამე ფურცელი შუქზე აწია.

— აქ არის ფინანსური ჩანაწერების სია. ვისენტეს ვალი ესტებანთან არ ყოფილა იმხელა, რასაც გეუბნებოდნენ. მათ შენი ქონების გაყიდვა დაგეგმეს, რათა მიწა იაფად ჩაეგდოთ ხელში.

ტომასმა ბოთლი მაგიდაზე დადო.

— მე პოლიციის საგამოძიებო განყოფილებაში ვმუშაობ. ორი წელია ესტებანის ქსელს ვაკვირდები. ბოთლი მხოლოდ ნიღაბი იყო. მისი ხალხი მთვრალ კაცს ვერ ამჩნევდა.

მე გაოგნებულმა შევხედე.

— ჩვენი ქორწილი?

— იურიდიული ქორწინება იყო, მაგრამ მხოლოდ დასაცავად. შენ არავის ვალი არ გაქვს. თუ გინდა, დღესვე გავაუქმებთ.

მარიამმა ხელი ჩემს მხარზე დადო.

— ახლა კი პოლიციაში უნდა წავიდეთ. ეს ჩანაწერი, საბუთები და გაყალბებული ხელმოწერა საკმარისია გამოძიების დასაწყებად.

ჩემი თვალები დაწვა, მაგრამ ტირილი არ მინდოდა. შვიდი წლის განმავლობაში პირველად მქონდა ნივთი, რომელსაც ვერავინ წამართმევდა.

ტელეფონმა დარეკა.

ეკრანზე უცნობი ნომერი ჩანდა.

— არ უპასუხო, — თქვა ტომასმა.

მაგრამ უკვე ავიღე.

მეორე მხრიდან პილარის სუნთქვა ისმოდა.

— ალბა, — თქვა მან. — თუ გინდა, გაიგო, რატომ მოკვდა სინამდვილეში შენი მამა, საღამოს ძველ ზეთისხილის საწნახელში მარტო მოდი.

— რატომ უნდა დაგიჯერო?

— იმიტომ, რომ იმ ღამეს მე იქ ვიყავი. და ვიცი, ვინ იყო მანქანაში, როცა მამაშენი დაიღუპა.

ხაზი გაითიშა.

ტომასმა ფერი დაკარგა.

— ეს შეუძლებელია.

— რა?

მან ფანჯარას გახედა, თითქოს ქუჩის ბოლოს ვიღაცას ხედავდა.

— პილარი იმ ღამეს სახლში იყო. მე თავად დავადასტურე მისი ალიბი.

მარიამმა საბუთები სწრაფად მოაგროვა.

— მაშინ ალბას იქ მარტო წასვლა არ შეიძლება.

კარის ქვეშ ამ დროს თეთრი ფურცელი შემოცურდა. ზედ მხოლოდ ერთი წინადადება ეწერა: „თუ ტომასი შენთან არის, მან უკვე იცის, რატომ მოკვდა ხოსე სერანო…“